Online consultations available
← All Articles
IVF

మొదటి బిడ్డ తర్వాత గర్భం రావడం లేదా? ద్వితీయ వంధ్యత్వం గురించి తెలుసుకోండి

ఒక బిడ్డ సహజంగా కలిగినా రెండో గర్భం రాకపోవడం సాధారణం. కారణాలు, పరీక్షలు మరియు చికిత్స మార్గాలు.

Medically reviewed by Dr. Munawwer Sana, MRCOG, FACOG — last reviewed 25 September 2026
By · MBBS, MRCOG (UK), FACOG, FRM, MSc · Fertility & Reproductive Medicine, Hyderabad
Published 25 September 2026 · Last updated · 3 min read
Editorial photograph illustrating ivf care: మొదటి బిడ్డ తర్వాత గర్భం రావడం లేదా? ద్వితీయ వంధ్యత్వం గురించి తెలుసుకోండి

“మొదటి బిడ్డ ఎలాంటి ఇబ్బంది లేకుండా కలిగాడు, ఇప్పుడు రెండేళ్ళుగా ప్రయత్నిస్తున్నాం — ఏమైంది?” నేను డాక్టర్ మునవ్వర్ సన, నా క్లినిక్‌లో ఈ ప్రశ్న చాలా తరచుగా వినిపిస్తుంది. దీనిని ద్వితీయ వంధ్యత్వం (secondary infertility) అంటారు, మరియు ఇది అనుకున్నదానికంటే చాలా సాధారణం. మొదటి గర్భం సహజంగా కలగడం భవిష్యత్తుకు హామీ కాదు — శరీరం, వయస్సు, పరిస్థితులు మారుతూ ఉంటాయి.

ద్వితీయ వంధ్యత్వం అంటే ఏమిటి?

ఇంతకు ముందు గర్భం ధరించిన దంపతులు ఒక సంవత్సరం (భార్య వయస్సు 35 దాటితే ఆరు నెలలు) క్రమబద్ధంగా ప్రయత్నించినా గర్భం రాకపోవడాన్ని ద్వితీయ వంధ్యత్వం అంటారు. ఇది వైఫల్యం కాదు, ఒక వైద్య పరిస్థితి — మరియు దీనికి కారణాలు తరచుగా కనుగొనగలము.

సాధారణ కారణాలు

  • వయస్సుతో అండాల సంఖ్య మరియు నాణ్యత తగ్గడం. ఇది అత్యంత సాధారణ కారణం
  • మొదటి ప్రసవం లేదా సిజేరియన్ తర్వాత గర్భాశయంలో మార్పులు, మచ్చలు
  • ట్యూబులలో అడ్డంకి లేదా ఇన్‌ఫెక్షన్ తర్వాత ఏర్పడిన అతుక్కుపోవడం
  • PCOS, థైరాయిడ్, బరువు పెరుగుదల వంటి కొత్తగా వచ్చిన సమస్యలు
  • పురుష భాగస్వామి వీర్య నాణ్యత మారడం. బరువు, ఒత్తిడి, జీవనశైలి, వరికోసిల్
  • ఎండోమెట్రియోసిస్ లేదా ఫైబ్రాయిడ్లు కాలక్రమేణా పెరగడం

పరీక్షలు ఏమి చేస్తారు?

మొదటి బిడ్డ ఉన్నప్పటికీ మూల్యాంకనం పూర్తిగా చేయాలి — “ఇంతకు ముందు అయ్యింది కదా” అనే ఊహపై చికిత్స చేయకూడదు. AMH పరీక్ష, అండాశయ నిల్వ స్కాన్, గర్భాశయ కుహరం మరియు ట్యూబుల మూల్యాంకనం, థైరాయిడ్ మరియు చక్కెర పరీక్షలు, భర్తకు వీర్య పరీక్ష — ఇవి ప్రాథమిక పరీక్షలు. నా ఆచరణలో ప్రతి రోగి నివేదికలను నేనే స్వయంగా సమీక్షిస్తాను.

చికిత్స మార్గాలు

కారణం మీద ఆధారపడి చికిత్స మారుతుంది. అండోత్సర్గ సమస్య ఉంటే మందులతో అండోత్సర్గ ప్రేరణ; ట్యూబులు తెరిచి ఉండి, వీర్యం సాధారణంగా ఉంటే IUI; ట్యూబులలో అడ్డంకి, తీవ్రమైన వీర్య సమస్య లేదా వయస్సు ఎక్కువైతే IVF. ఫైబ్రాయిడ్లు లేదా గర్భాశయ మచ్చలు ఉంటే చిన్న శస్త్రచికిత్స ద్వారా సరిచేయడం ముందుగా అవసరం కావచ్చు.

భావోద్వేగ కోణం

ద్వితీయ వంధ్యత్వంలో ఒక ప్రత్యేక బాధ ఉంటుంది — “ఇప్పటికే ఒక బిడ్డ ఉన్నాడు కదా, ఇంకా ఏమి కావాలి?” అనే మాటలు దంపతులను ఒంటరిగా చేస్తాయి. మీ కోరిక సరైనది, మీ బాధ నిజమైనది. అవసరమైతే కౌన్సెలింగ్ తీసుకోవడం బలహీనత కాదు.

కొన్ని అపోహలు మరియు వాస్తవాలు

  • అపోహ: “ఒకసారి గర్భం వచ్చింది కాబట్టి పరీక్షలు అవసరం లేదు.” వాస్తవం: పూర్తి మూల్యాంకనం చాలా ముఖ్యం.
  • అపోహ: “తల్లిపాలు ఆపేస్తే వెంటనే గర్భం వస్తుంది.” వాస్తవం: తల్లిపాలు ఒక కారణం కావచ్చు, కానీ ఒక్కటే కారణం కాదు.
  • అపోహ: “వయస్సు మారినంత మాత్రాన తేడా ఉండదు.” వాస్తవం: 35 తర్వాత అండాల నాణ్యత గణనీయంగా మారుతుంది.

రెండో బిడ్డ కోసం ఎదురుచూస్తున్న మీ ప్రయత్నానికి శాస్త్రీయ మూల్యాంకనం తోడైతే మార్గం స్పష్టమవుతుంది. డాక్టర్ మునవ్వర్ సనను అపోలో ఫర్టిలిటీ, బంజారా హిల్స్, హైదరాబాద్‌లో కలవడానికి లేదా ఆన్‌లైన్ వీడియో సంప్రదింపు కోసం ఇక్కడ క్లిక్ చేసి మీ అపాయింట్‌మెంట్ బుక్ చేసుకోండి.

Talk to Dr. Sana

Want a personalised plan based on your reports?

Book an online consultation with Dr. Sana, or see her at Apollo Fertility, Kondapur (Mon, Tue, Wed, Thu & Sat, 1:00 PM – 6:00 PM). No referral required.

References & clinical guidelines

  1. Indian Council of Medical Research — National ART Guidelines and the ART (Regulation) Act, 2021
  2. ESHRE — European Society of Human Reproduction and Embryology, clinical practice guidelines
  3. NICE CG156 — Fertility problems: assessment and treatment
  4. Royal College of Obstetricians and Gynaecologists — patient information and guidelines
Book a Consultation
Book a consultation