నలభై ఏళ్లు దాటాక నెలసరి ముందుగా రావడం, ఆలస్యమవడం, నిద్ర సరిగా పట్టకపోవడం వంటి మార్పులు ఎదురైతే సందేహాలు రావడం సహజం. ఇంటి బాధ్యతలు, ఉద్యోగం, పెద్దల సంరక్షణ మధ్య వీటిని అలసటగా తీసిపారేయవచ్చు. మరోవైపు, ఒక్క నెల నెలసరి రాకపోయినా మెనోపాజ్ వచ్చేసిందని అనుకోవచ్చు. ఈ రెండు అంచనాలూ సరైనవి కాకపోవచ్చు. మార్పుల తీరును, ఇతర లక్షణాలను, ఆరోగ్య నేపథ్యాన్ని కలిపి చూడటం ముఖ్యం.
పెరిమెనోపాజ్ అంటే ఏమిటి? మెనోపాజ్తో తేడా ఏమిటి?
అండాశయాల పనితీరు, హార్మోన్ల స్థాయులు మారుతూ, నెలసరి శాశ్వతంగా ఆగిపోయే దశవైపు శరీరం ప్రయాణించే కాలాన్ని పెరిమెనోపాజ్ అంటారు. ఈ సమయంలో అండం విడుదల ప్రతినెలా ఒకే క్రమంలో జరగకపోవచ్చు. అందువల్ల నెలసరి మధ్య విరామం తగ్గవచ్చు లేదా పెరగవచ్చు. కొందరికి ఇతర లక్షణాలు ముందుగా మొదలవుతాయి; మరికొందరికి నెలసరి మార్పులే ప్రధానంగా కనిపిస్తాయి. అందరికీ ఒకే వయసులో, ఒకే విధంగా ఈ మార్పు ఉండదు.
గర్భధారణ, మందుల ప్రభావం లేదా ఇతర కారణం లేకుండా వరుసగా పన్నెండు నెలలు సహజ నెలసరి రాకపోతే మెనోపాజ్గా గుర్తిస్తారు. అంటే ఇది వెనక్కి చూసి నిర్ధారించే దశ. హార్మోన్ల గర్భనిరోధకాలు వాడుతున్నా, గర్భాశయం తొలగించే శస్త్రచికిత్స జరిగినా, రక్తస్రావం ఆధారంగా మాత్రమే ఈ నిర్ణయం తీసుకోలేం. అలాంటి సందర్భాల్లో వైద్య అంచనా వేరుగా ఉంటుంది.
పెరిమెనోపాజ్లో కూడా గర్భధారణకు అవకాశం ఉంటుంది. నెలసరి తప్పిందంటే అది మెనోపాజ్ అని నిర్ణయించకుండా, గర్భధారణకు అవకాశం ఉన్నప్పుడు పరీక్ష గురించి ఆలోచించాలి. గర్భనిరోధకం ఎప్పుడు ఆపవచ్చనేది వయసు, వాడుతున్న పద్ధతి, నెలసరి చరిత్రపై ఆధారపడుతుంది. వైద్య సలహా లేకుండా గర్భనిరోధకాన్ని నిలిపివేయకండి.
ఏ లక్షణాలను గమనించాలి?
ఇంతకుముందు క్రమంగా వచ్చే నెలసరి ఇప్పుడు కొన్నిసార్లు త్వరగా, కొన్నిసార్లు ఆలస్యంగా రావచ్చు. రక్తస్రావం రోజులు లేదా పరిమాణం మారవచ్చు. ఇవి పెరిమెనోపాజ్లో కనిపించగల మార్పులే అయినా, అధిక రక్తస్రావాన్ని వయసుతో వచ్చే సహజ మార్పుగా వదిలేయకూడదు. గర్భాశయంలో కండరపు గడ్డలు, పాలిప్లు లేదా గర్భాశయ లోపలి పొర సమస్యలు కూడా కారణం కావచ్చు.
అకస్మాత్తుగా ముఖం, మెడ, ఛాతీ ప్రాంతంలో వేడి పెరిగినట్లు అనిపించడం, చెమటలు పట్టడం వేడి ఆవిర్ల లక్షణాలు. రాత్రివేళ చెమటలతో మెలకువ రావచ్చు. హైదరాబాద్లో వేసవి వేడి వల్ల వచ్చే అసౌకర్యానికి, చల్లని గదిలో ఉన్నప్పటికీ అకస్మాత్తుగా వచ్చే వేడి ఆవిర్లకు తేడాను గమనించడం ఉపయోగకరం. అయితే చెమటలు పట్టడమే పెరిమెనోపాజ్కు నిర్ధారణ కాదు.
నిద్ర పట్టకపోవడం, మధ్యలో మెలకువ రావడం, చిరాకు, ఏకాగ్రత తగ్గినట్లు అనిపించడం కూడా ఉండవచ్చు. యోని పొడిబారడం, సంభోగ సమయంలో అసౌకర్యం వంటి విషయాలను సంకోచం లేకుండా చెప్పవచ్చు. లక్షణాల తీవ్రత వ్యక్తికి వ్యక్తికి మారుతుంది. రోజువారీ జీవితం దెబ్బతింటుంటే భరించాల్సిందే అనుకోవద్దు; సహాయం అందుబాటులో ఉంటుంది.
లక్షణాల చిట్టా ఎలా ఉంచుకోవాలి?
క్యాలెండర్లో లేదా ఫోన్లో నెలసరి మొదలైన రోజు, ముగిసిన రోజు, మధ్యలో చుక్కల రక్తస్రావం కనిపించిందా అనే వివరాలు రాయండి. ప్యాడ్లు ఎంత తరచుగా మార్చాల్సి వస్తోంది, రాత్రి లేచి మార్చుతున్నారా, దుస్తులకు రక్తం అంటుతోందా, గడ్డలు వస్తున్నాయా అనేవి కూడా నమోదు చేయండి. రక్త పరిమాణాన్ని ఖచ్చితంగా కొలవాల్సిన అవసరం లేదు; మీ సాధారణ తీరుతో పోలిక ఉపయోగపడుతుంది.
వేడి ఆవిర్లు ఎప్పుడు వచ్చాయి, నిద్ర ఎన్నిసార్లు భంగమైంది, మరుసటి రోజు పనిపై ఎంత ప్రభావం పడింది అనేవి సంక్షిప్తంగా రాయండి. టీ లేదా కాఫీ, ఒత్తిడి, గది వేడి వంటి పరిస్థితులతో సంబంధం కనిపిస్తే గుర్తించండి. సంబంధం కనిపించడమే అవే కారణమని రుజువు కాదు, కానీ చర్చకు తోడ్పడుతుంది.
వాడుతున్న మందులు, గర్భనిరోధకాలు, మూలికా ఉత్పత్తులు, గత వైద్య సమస్యల జాబితాను కూడా సిద్ధం చేసుకోండి. సాధ్యమైతే కొన్ని వారాల నమోదును సంప్రదింపులకు తీసుకెళ్లండి. అయితే అధిక రక్తస్రావం లేదా ఇతర హెచ్చరికలు ఉంటే చిట్టా పూర్తయ్యేవరకు వేచి ఉండకండి.
పరీక్షలు అందరికీ ఒకేలా అవసరమా?
పెరిమెనోపాజ్ను తేల్చేందుకు అందరికీ సరిపోయే ఒకే రక్తపరీక్ష లేదు. ఈ దశలో హార్మోన్లు మారుతుండటం వల్ల ఒక్క పరీక్ష ఫలితం మొత్తం పరిస్థితిని చెప్పకపోవచ్చు. సాధారణంగా నలభై ఐదేళ్లు దాటినవారిలో తగిన లక్షణాలు, నెలసరి చరిత్ర ఆధారంగా అంచనా వేయవచ్చు; ప్రతి ఒక్కరికీ హార్మోన్ పరీక్షల సమూహం అవసరం ఉండదు.
నలభై నుంచి నలభై ఐదేళ్ల మధ్య లక్షణాలు మొదలైతే, లేదా నలభై ఏళ్లలోపే నెలసరి ఆగితే, వైద్యులు సందర్భానుసారంగా అదనపు పరిశీలన సూచించవచ్చు. కొన్ని పరిస్థితుల్లో ఎఫ్ఎస్హెచ్ పరీక్ష ఉపయోగపడవచ్చు. హార్మోన్ల మందులు వాడుతున్నప్పుడు ఫలితాల అర్థం మారవచ్చు కాబట్టి, స్వయంగా పరీక్షలు చేయించుకుని నిర్ణయానికి రావడం మంచిది కాదు.
థైరాయిడ్ సమస్యలు నెలసరి క్రమాన్ని, నిద్రను, వేడిని తట్టుకునే సామర్థ్యాన్ని ప్రభావితం చేయవచ్చు. కొన్ని మందులు రక్తస్రావాన్ని లేదా చెమటలను మార్చవచ్చు. గర్భధారణకు అవకాశం ఉంటే గర్భ పరీక్ష, అధిక రక్తస్రావంతో అలసట ఉంటే రక్తహీనత పరీక్ష అవసరమవచ్చు. రక్తస్రావం తీరును బట్టి అల్ట్రాసౌండ్ లేదా గర్భాశయ లోపలి పొర పరిశీలన సూచించవచ్చు. ఇవన్నీ అందరికీ తప్పనిసరి పరీక్షలు కావు.
ఎప్పుడు వైద్య సహాయం తీసుకోవాలి?
మీ సాధారణ నెలసరితో పోలిస్తే రక్తస్రావం బాగా పెరిగినా, ఎక్కువ రోజులు కొనసాగినా, పదేపదే పెద్ద గడ్డలు వచ్చినా త్వరగా వైద్య సంప్రదింపు తీసుకోండి. నెలసరుల మధ్య లేదా సంభోగం తర్వాత రక్తస్రావం కనిపించినా పరిశీలన అవసరం. కారణం సాధారణమైనదై ఉండవచ్చు, కానీ పరీక్షించకుండా నిర్ధారించలేం.
గంటకో ప్యాడ్ పూర్తిగా తడిసేంత రక్తస్రావం వరుసగా కొనసాగుతున్నా, ముఖ్యంగా తలతిరగడం, మూర్ఛ, ఊపిరి తీసుకోవడంలో ఇబ్బంది, ఛాతినొప్పి లేదా తీవ్రమైన బలహీనత ఉన్నా అత్యవసర వైద్య సహాయం తీసుకోండి. గర్భధారణ అవకాశం ఉండి రక్తస్రావంతో పాటు తీవ్రమైన కడుపునొప్పి ఉంటే కూడా ఆలస్యం చేయకండి.
మెనోపాజ్గా భావించేలా పన్నెండు నెలలు నెలసరి ఆగిన తర్వాత మళ్లీ రక్తం కనిపిస్తే వెంటనే అపాయింట్మెంట్ తీసుకోండి. ఒక్క చుక్క అయినా, గులాబీ లేదా గోధుమ రంగు స్రావమైనా నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు. ఇది తప్పనిసరిగా క్యాన్సర్ అని అర్థం కాదు; అయినప్పటికీ కారణాన్ని నిర్ధారించడం అవసరం. హార్మోన్ చికిత్స వాడుతున్నవారు కూడా కొత్తగా వచ్చిన లేదా కొనసాగుతున్న రక్తస్రావాన్ని వైద్యులకు తెలియజేయాలి.
రోజువారీ సౌకర్యం, తదుపరి అడుగులు
గది గాలి ప్రసరణ పెంచడం, సౌకర్యవంతమైన పలుచని దుస్తులు ధరించడం, క్రమమైన నిద్ర సమయాలు పాటించడం కొందరికి ఉపశమనమివ్వవచ్చు. సాయంత్రం టీ లేదా కాఫీ తగ్గిస్తే నిద్ర మెరుగవుతుందేమో గమనించండి. ఆరోగ్యానికి తగిన శారీరక కదలిక, సమతుల ఆహారం ఉపయోగకరం. ఇవి లక్షణాలను పూర్తిగా తొలగిస్తాయని హామీ లేదు.
లక్షణాలు ఇబ్బంది పెడితే హార్మోన్ చికిత్స, హార్మోన్లు లేని చికిత్సలు, నిద్రకు లేదా యోని పొడిబారడానికి ప్రత్యేక సహాయం గురించి వైద్యులతో మాట్లాడవచ్చు. ఎంపిక మీ ఆరోగ్య చరిత్ర, అవసరాలు, ప్రయోజనాలు, ప్రమాదాలపై ఆధారపడుతుంది. సహజ ఉత్పత్తి అన్న పేరు ఉన్నంత మాత్రాన సురక్షితం కాదు; మందులతో పరస్పర ప్రభావాలు ఉండవచ్చు.
- పెరిమెనోపాజ్ ఒక మార్పు దశ; నెలసరి తప్పడం ఒక్కటే నిర్ధారణ కాదు.
- లక్షణాలు, రక్తస్రావం తీరు నమోదు చేయడం సంప్రదింపులకు ఉపయోగపడుతుంది.
- అందరికీ ఒకే హార్మోన్ పరీక్ష అవసరం లేదు.
- అధిక రక్తస్రావాన్ని, పన్నెండు నెలల తర్వాత వచ్చే రక్తస్రావాన్ని నిర్లక్ష్యం చేయవద్దు.
సంపాదకీయ సమాచారానికి సంప్రదించిన మార్గదర్శక మూలాలు: NICE NG23 — https://www.nice.org.uk/guidance/ng23 ; ఇండియన్ మెనోపాజ్ సొసైటీ మార్గదర్శకాలు — https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7688016/
Want a personalised plan based on your reports?
Book an online consultation with Dr. Sana, or see her at Apollo Fertility, Kondapur (Mon, Tue, Wed, Thu & Sat, 1:00 PM – 6:00 PM). No referral required.
References & clinical guidelines
- Indian Council of Medical Research — National ART Guidelines and the ART (Regulation) Act, 2021
- ESHRE — European Society of Human Reproduction and Embryology, clinical practice guidelines
- NICE CG156 — Fertility problems: assessment and treatment
- Royal College of Obstetricians and Gynaecologists — patient information and guidelines
