ఎండోమెట్రియోసిస్ మరియు గర్భధారణ గురించి వెతుకుతున్నప్పుడు, మీ మనసులో మొదట వచ్చే ప్రశ్న ‘నాకు పిల్లలు పుడతారా?’ కావచ్చు. నెలసరి నొప్పితో ఇబ్బంది పడుతుంటే, ఇంట్లో ‘ఇంకా శుభవార్త లేదా?’ అనే ప్రశ్నలు మరింత భారంగా అనిపించవచ్చు. ఈ పరిస్థితి ఉందంటే గర్భధారణ అసాధ్యమని కాదు; అయితే అందరికీ ఒకే దారి సరిపోదు.
నేను డా. మునవ్వర్ సనా, ఫెర్టిలిటీ మరియు మెనోపాజ్ స్పెషలిస్ట్ను. నా దగ్గరకు వచ్చే దంపతులతో ముందుగా చెప్పేది ఒక్కటే: ఇది మీ తప్పు కాదు. మీ వయసు, నొప్పి, పరీక్షల ఫలితాలు, కుటుంబ ప్రణాళికను కలిపి చూసినప్పుడే ఉపయోగకరమైన నిర్ణయం తీసుకోగలం. భయపెట్టడం కాదు, మీకు అర్థమయ్యేలా వివరించడం నా లక్ష్యం.
ఎండోమెట్రియోసిస్ అంటే ఏమిటి? నొప్పిని ఎందుకు పట్టించుకోవాలి?
గర్భాశయం లోపలి పొరను పోలిన కణజాలం గర్భాశయం బయట పెరగడాన్ని ఎండోమెట్రియోసిస్ అంటారు. ఇది అండాశయాలు, పెల్విస్ అంటే పొత్తికడుపు కింది భాగంలోని ప్రదేశాలు, కొన్నిసార్లు పేగులు లేదా మూత్రాశయం దగ్గర ఉండవచ్చు. దీనివల్ల వాపు, మచ్చకణజాలం, అవయవాలు ఒకదానికొకటి అతుక్కుపోవడం జరగవచ్చు. ఇది కేవలం ‘నెలసరి నొప్పి’ మాత్రమే కాదు.
నెలసరి సమయంలో పనులు చేయలేనంత నొప్పి, కలయిక సమయంలో లోతైన నొప్పి, నెలసరితో పాటు మలవిసర్జన లేదా మూత్రవిసర్జనలో నొప్పి ముఖ్యమైన సూచనలు. కొందరికి నెలసరి రోజుల బయట కూడా నొప్పి ఉంటుంది. మరికొందరికి పెద్దగా లక్షణాలే ఉండవు; గర్భం కోసం పరీక్షలు చేయించుకునేటప్పుడు సమస్య బయటపడవచ్చు. లక్షణాలు వ్యక్తికి వ్యక్తికి మారుతాయి.
‘మా ఇంట్లో అందరికీ నెలసరి నొప్పే, భరించాలి’ అని చెప్పడం వల్ల పరీక్షలు ఆలస్యం కావచ్చు. స్కూలు, ఉద్యోగం, నిద్ర లేదా రోజువారీ జీవితం దెబ్బతింటుంటే వైద్య సలహా తీసుకోవాలి. నొప్పి ఎంత ఎక్కువగా ఉందనే విషయంతోనే వ్యాధి తీవ్రతను నిర్ణయించలేం. తక్కువ నొప్పి ఉన్నవారిలో కూడా గర్భధారణకు సంబంధించిన ఇబ్బందులు ఉండవచ్చు.
అండాశయంలో ఎండోమెట్రియోసిస్ వల్ల ఏర్పడే తిత్తిని ఎండోమెట్రియోమా లేదా ‘చాక్లెట్ సిస్ట్’ అంటారు. అందులో పాత రక్తం చేరడం వల్ల ఆ పేరు వచ్చింది. స్కాన్లో సిస్ట్ కనిపించిందంటే వెంటనే ఆపరేషన్ తప్పనిసరి అని అనుకోవద్దు. అది ఏ రకమైన సిస్ట్, లక్షణాలు ఏమిటి, గర్భధారణ లక్ష్యం ఏమిటి అన్నది ముఖ్యం.
గర్భధారణపై ప్రభావం ఏమిటి? ఏ పరీక్షలు అవసరం?
ఎండోమెట్రియోసిస్ ఉన్న కొందరు సహజంగానే గర్భం దాలుస్తారు. ఇతరుల్లో వాపు, అతుకులు, అండవాహికల పనితీరులో మార్పులు గర్భధారణను కష్టతరం చేయవచ్చు. అండవాహికలు అంటే అండాన్ని గర్భాశయం వైపు తీసుకెళ్లే గొట్టాలు. అండాశయాలపై వ్యాధి ప్రభావం లేదా గత శస్త్రచికిత్స కూడా చికిత్స ప్రణాళికలో పరిగణించాల్సిన అంశాలు. ఒక్క కారణంతోనే మొత్తం పరిస్థితిని వివరించలేం.
నేను ముందుగా నెలసరి వివరాలు, నొప్పి ఎప్పుడొస్తుంది, ఎంతకాలంగా గర్భం కోసం ప్రయత్నిస్తున్నారు, గత ఆపరేషన్లు ఏమైనా ఉన్నాయా అని అడుగుతాను. అవసరమైనప్పుడు మీ సమ్మతితో పరీక్ష, అల్ట్రాసౌండ్ సూచిస్తాను. కొన్ని పరిస్థితుల్లో MRI ఉపయోగపడవచ్చు. స్కాన్ సాధారణంగా ఉన్నప్పటికీ ఎండోమెట్రియోసిస్ పూర్తిగా లేదని చెప్పలేం; ముఖ్యంగా చిన్న ఉపరితల ప్రాంతాలు కనిపించకపోవచ్చు.
ప్రతి ఒక్కరికీ వ్యాధిని నిర్ధారించడానికి వెంటనే లాపరోస్కోపీ అవసరం లేదు. ఇది చిన్న రంధ్రాల ద్వారా కెమెరాతో పొత్తికడుపులో చూసే శస్త్రచికిత్స. లక్షణాలు, స్కాన్ ఫలితాలు, చికిత్సకు స్పందన ఆధారంగా దాని అవసరాన్ని నిర్ణయిస్తాం. శస్త్రచికిత్స చేస్తే ఏమి తెలుసుకోవచ్చు, ఏమి చికిత్స చేయవచ్చు, ప్రమాదాలేమిటి అన్నవి ముందే చర్చించాలి.
గర్భధారణ పరీక్షలను మహిళకే పరిమితం చేయను. భాగస్వామి వీర్య పరీక్ష, అవసరాన్ని బట్టి అండవాహికలు తెరిచి ఉన్నాయో చూసే పరీక్ష కూడా ముఖ్యం. AMH, స్కాన్లో చిన్న అండపు సంచుల లెక్క అండాశయ నిల్వ గురించి సమాచారం ఇస్తాయి. AMH ఒక్కటే అండాల నాణ్యతను లేదా సహజ గర్భధారణ అవకాశాన్ని ఖచ్చితంగా చెప్పదు.
సాధారణంగా 35 ఏళ్లలోపు ఏడాది ప్రయత్నించినా, 35 ఏళ్లు దాటితే ఆరు నెలలు ప్రయత్నించినా గర్భం రాకపోతే పరీక్షలు సూచిస్తాం. అయితే ఎండోమెట్రియోసిస్ ఇప్పటికే తెలిసి ఉంటే, తీవ్రమైన నొప్పి ఉంటే లేదా అండాశయంపై ఆపరేషన్ జరిగి ఉంటే అంతకాలం వేచి ఉండకుండా ముందుగానే సలహా తీసుకోండి. ముందస్తు చర్చ అంటే వెంటనే IVF అని కాదు.
సహజ ప్రయత్నం, IUI, IVF, శస్త్రచికిత్స: ఎప్పుడు ఏది?
మీ వయసు, ఎంతకాలంగా ప్రయత్నిస్తున్నారు, అండాశయ నిల్వ, అండవాహికల పరిస్థితి, వీర్య పరీక్ష ఆధారంగా ఎంపికలు మారుతాయి. అనుకూల పరిస్థితుల్లో కొంతకాలం సహజ ప్రయత్నం కొనసాగించవచ్చు. గర్భం వచ్చే అవకాశం ఎక్కువగా ఉండే రోజుల గురించి మార్గదర్శనం ఉపయోగపడుతుంది. కానీ నిరవధికంగా వేచి ఉండకుండా, మళ్లీ ఎప్పుడు సమీక్షించాలో ముందే నిర్ణయించుకోవడం అవసరం.
తేలికపాటి వ్యాధి ఉండి, అండవాహికలు పనిచేస్తూ, వీర్య పరీక్ష అనుకూలంగా ఉన్న కొందరికి IUI పరిగణించవచ్చు. ఇందులో సిద్ధం చేసిన వీర్యకణాలను గర్భాశయంలోకి చేరుస్తారు. అండవాహికలు మూసుకుపోవడం, ఇతర గర్భధారణ సమస్యలు, వయసుతో సమయం కీలకమవడం లేదా గత చికిత్సలు ఫలించకపోవడం వంటి సందర్భాల్లో IVF గురించి చర్చిస్తాం. అందరికీ IUI సరిపోదు.
IVFలో అండాలను సేకరించి, ప్రయోగశాలలో వీర్యకణాలతో ఫలదీకరణ జరిగేలా చేసి, ఏర్పడిన పిండాన్ని గర్భాశయంలోకి బదిలీ చేస్తారు. ఇది ఎండోమెట్రియోసిస్ను పూర్తిగా నయం చేసే చికిత్స కాదు. అలాగే గర్భధారణకు హామీ ఇవ్వదు. మీ పరిస్థితిలో ఆశించగల ప్రయోజనం, చికిత్స దశలు, శారీరక మరియు భావోద్వేగ భారం గురించి స్పష్టంగా మాట్లాడుకోవాలి.
నొప్పి తగ్గించడానికి ఇచ్చే కొన్ని హార్మోన్ మందులు వాడుతున్న సమయంలో గర్భం కోసం ప్రయత్నించడం సాధ్యం కాకపోవచ్చు. అందుకే ఇప్పుడు ప్రధాన లక్ష్యం నొప్పి నియంత్రణా, త్వరలో గర్భధారణా అనేది తెలుసుకోవాలి. మందులను మీరే ఆపడం లేదా మొదలుపెట్టడం చేయవద్దు. గర్భం కోసం ప్రయత్నిస్తున్నప్పుడు నొప్పి మందుల ఎంపికపైనా వైద్య సలహా అవసరం.
తీవ్రమైన నొప్పి, అనుమానాస్పద సిస్ట్ లక్షణాలు లేదా కొన్ని ప్రత్యేక సమస్యల్లో శస్త్రచికిత్స ఉపయోగపడవచ్చు. కానీ అండాశయ సిస్ట్ తొలగించేటప్పుడు ఆరోగ్యకరమైన కణజాలం కూడా ప్రభావితమై అండాశయ నిల్వ తగ్గవచ్చు. ముఖ్యంగా మళ్లీమళ్లీ ఆపరేషన్లు చేసే ముందు జాగ్రత్తగా ఆలోచించాలి. IVFకు ముందు ప్రతి చాక్లెట్ సిస్ట్ను తొలగించడం అవసరం కాదు.
చికిత్స ఖర్చు గురించి అడగడం పూర్తిగా సమంజసం. అవసరమైన పరీక్షలు, మందులు, శస్త్రచికిత్స సంక్లిష్టత, IUI లేదా IVF ఎంపిక, అదనపు ప్రక్రియల అవసరం ఆధారంగా ఖర్చు మారుతుంది. అందుకే స్థిరమైన ధర చెప్పడం సరైంది కాదు. కన్సల్టేషన్ తరువాత మీ ప్రణాళికకు వ్యక్తిగత అంచనా ఇస్తాం; అందులో ఏమేం ఉన్నాయో అడిగి తెలుసుకోండి.
అపోహలు–నిజాలు: కుటుంబంలో వినిపించే మాటలను పరిశీలిద్దాం
అపోహ: ‘ఎండోమెట్రియోసిస్ ఉంటే పిల్లలు పుట్టరు.’ నిజం: కొందరికి సహజ గర్భధారణ జరుగుతుంది; మరికొందరికి చికిత్స సహాయం అవసరమవుతుంది. వ్యాధి పేరు ఒక్కటే మీ భవిష్యత్తును నిర్ణయించదు. అలాగే ‘పెళ్లయితే తగ్గిపోతుంది’ అనేది వైద్యపరమైన నిజం కాదు. పెళ్లి ఈ వ్యాధికి చికిత్స కాదు; నొప్పిని నిర్లక్ష్యం చేయడానికి కారణమూ కాదు.
అపోహ: ‘ఒకసారి గర్భం వస్తే వ్యాధి పూర్తిగా పోతుంది.’ నిజం: గర్భధారణ సమయంలో కొందరిలో లక్షణాలు తగ్గవచ్చు, కానీ అది శాశ్వత నివారణ కాదు. తరువాత మళ్లీ నొప్పి రావచ్చు. ఎండోమెట్రియోసిస్ను నయం చేయడానికే గర్భం దాల్చాలని ఒత్తిడి చేయడం సరైంది కాదు. గర్భధారణ నిర్ణయం మీ ఆరోగ్యం, సిద్ధత, వ్యక్తిగత కోరికల ఆధారంగా ఉండాలి.
అపోహ: ‘ప్రత్యేక కషాయం, ఆహారం లేదా యోగా చేస్తే సిస్ట్ కరిగిపోతుంది.’ నిజం: వీటితో ఎండోమెట్రియోసిస్ పోతుందని నిర్ధారించే ఆధారాలు లేవు. PCOS, ఎండోమెట్రియోసిస్ కూడా ఒకటే కావు; రెండింటి చికిత్స వేరు. పూజలు, ప్రార్థనలు మనశ్శాంతిని ఇస్తే కొనసాగించవచ్చు, కానీ పరీక్షలు లేదా వైద్య చికిత్సకు బదులుగా వాటిని చూడవద్దు.
గుర్తుంచుకోవాల్సిన విషయాలు: శరీరంతో పాటు మనసుకూ సంరక్షణ
నా 360° విధానంలో ఆధారాలతో నిరూపితమైన వైద్య చికిత్సకు మొదటి స్థానం ఉంటుంది. దానికి తోడుగా పోషకాహారం, మీకు అనుకూలమైన యోగా, నిద్ర, రోజువారీ కదలిక, భావోద్వేగ మద్దతును కలుపుతాను. ఇవి ఆరోగ్యాన్ని, జీవన నాణ్యతను మెరుగుపరచడానికి సహాయపడవచ్చు; వ్యాధిని తొలగిస్తాయని లేదా గర్భధారణ ఖాయమని చెప్పను. ప్రతి సూచన మీ అవసరానికి సరిపోవాలి.
అన్నం పూర్తిగా మానేయడం లేదా ఖరీదైన ప్రత్యేక ఆహారాలు కొనడం అవసరం లేదు. పప్పులు, కూరగాయలు, పండ్లు, మీ ఆహారపు అలవాట్లకు సరిపోయే ప్రోటీన్తో సమతుల ఆహారం తీసుకోండి. రక్తహీనత ఉంటే పరీక్షించి చికిత్స చేయించుకోండి. నొప్పిని పెంచే యోగా భంగిమలను బలవంతంగా చేయవద్దు. మూలికల మందులు, సప్లిమెంట్లు వాడుతుంటే నాకు తెలియజేయండి.
అత్తమామలు లేదా ఇతర కుటుంబ సభ్యుల ప్రశ్నలు బాధపెడుతుంటే, మీ అనుమతితో భాగస్వామిని చర్చలో భాగం చేస్తాను. ‘మేము వైద్య సలహాతో ముందుకు వెళ్తున్నాం; వివరాలు అవసరమైనప్పుడు చెబుతాం’ అని హద్దులు పెట్టుకోవచ్చు. ఒత్తిడి వల్లే మీకు ఈ వ్యాధి వచ్చిందని అనుకోవద్దు. మద్దతు కోరడం బలహీనత కాదు, చికిత్స ప్రయాణంలో ముఖ్యమైన సహాయం.
గుర్తుంచుకోవాల్సింది: తీవ్రమైన నెలసరి నొప్పి సాధారణమని సరిపెట్టుకోకండి; పరీక్షలను దంపతులిద్దరి ఆరోగ్యాన్ని దృష్టిలో పెట్టుకుని చేయించుకోండి; ప్రతి సిస్ట్కు ఆపరేషన్ అవసరం లేదు. ఒక్కసారిగా తీవ్రమైన పొత్తికడుపు నొప్పి, వాంతులు, జ్వరం లేదా మూర్ఛగా అనిపిస్తే వెంటనే అత్యవసర వైద్యం పొందండి. గర్భ పరీక్ష పాజిటివ్గా ఉండి నొప్పి లేదా రక్తస్రావం ఉన్నా ఆలస్యం చేయవద్దు.
Want a personalised plan based on your reports?
Book an online consultation with Dr. Sana, or see her at Apollo Fertility, Kondapur (Mon, Tue, Wed, Thu & Sat, 1:00 PM – 6:00 PM). No referral required.
References & clinical guidelines
- Indian Council of Medical Research — National ART Guidelines and the ART (Regulation) Act, 2021
- ESHRE — European Society of Human Reproduction and Embryology, clinical practice guidelines
- NICE CG156 — Fertility problems: assessment and treatment
- Royal College of Obstetricians and Gynaecologists — patient information and guidelines
